کاهش شدید صادرات نفت روسیه و سقوط درآمدها

تاریخ: چهارشنبه، 17 دی

تحلیل تاثیر افت صادرات نفت بر اقتصاد و روبل روسیه

سقوط صادرات نفت و افت درآمدهای ارزی

صادرات نفت خام روسیه در هفته‌های اخیر به‌طور چشمگیری کاهش یافته و این موضوع باعث شده که درآمدهای صادراتی و درآمدهای بودجه‌ای کشور به شدت پایین بیاید. در دوره چهار هفته منتهی به ۴ ژانویه ۲۰۲۶، میانگین صادرات نفت روسیه روزانه به حدود ۳.۴۳ میلیون بشکه رسید که نسبت به دوره مشابه منتهی به ۲۱ دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۴۴۰ هزار بشکه در روز کمتر شده است. هم‌زمان ارزش دلاری صادرات نفت روسیه به حدود ۹۶۰ میلیون دلار در هفته کاهش یافته، یعنی حدود ۱۰ درصد کمتر از دوره قبل از آن. این افت قابل‌توجه نشان می‌دهد که شرکت‌های نفتی روسیه درآمدهای خود را به‌شدت از دست داده‌اند.

این کاهش صادرات و ارزش نفت صادرشده، یکی از زیربنایی‌ترین منابع درآمد برای اقتصاد روسیه را تضعیف کرده؛ منبعی که سال‌ها بخش عمده‌ای از درآمدهای ارزی، بودجه و توان مالی دولت را تشکیل می‌داد.

سقوط قیمت Urals و فشار تحریم‌ها

یکی از دلایل اصلی کاهش درآمد نفتی، سقوط قیمت نفت Urals، که اصلی‌ترین نوع نفت خام صادراتی روسیه است، به کمتر از ۳۵ دلار برای هر بشکه است. این قیمت حدود ۶۰ درصد کمتر از قیمت آن در اوایل اکتبر ۲۰۲۵ بوده و تحت تأثیر تحریم‌های جدید آمریکا علیه شرکت‌های بزرگ نفتی روسیه قرار دارد. در نتیجه این سقوط قیمت، حتی اگر حجم صادرات هم حفظ می‌شد، درآمد حاصل از فروش نفت نیز به‌شدت کاهش پیدا می‌کرد.

در گذشته نیز دیده شده که درآمدهای نفت و گاز روسیه با سقوط قیمت‌های جهانی و تحریم‌های بین‌المللی به‌طور مداوم کاهش یافته است؛ داده‌های دیگر نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر درآمدهای نفتی در ماه‌ها و دوره‌های مختلف به‌طور معنی‌داری افت کرده‌اند و بطور کلی فشار تحریم‌ها و کاهش تقاضای جهانی بر بخش انرژی روسیه برجسته شده است.

پیامدهای اقتصادی و اثر بر روبل

تضعیف روبل

به دنبال افت درآمدهای ارزی از نفت، ارزش روبل در برابر دلار آمریکا نیز کاهش یافته و نرخ USD/RUB بالاتر از ماه قبل معامله می‌شود. افت درآمد نفتی یعنی اینکه ورودی ارز خارجی به اقتصاد پایین آمده و این فشار افزایشی روی نرخ ارز داخلی دارد. در چنین شرایطی، روبل به‌طور طبیعی ضعیف‌تر می‌شود و این می‌تواند افزایش هزینه واردات و فشار تورمی را در پی داشته باشد.

کاهش فروش ذخایر ارزی

بانک مرکزی روسیه برای جلوگیری از تضعیف بیشتر ارزش پول ملی، قبلاً به فروش گسترده ذخایر ارزی در بازار متکی بود، اما با کاهش درآمدهای نفتی، تصمیم گرفته است فروش ارز را کاهش دهد تا ذخایر را حفظ کند. این کاهش فروش از حدود ۸.۹ میلیارد روبل در روز در نیمه دوم ۲۰۲۵ به حدود ۴.۶ میلیارد روبل در روز در نیمه اول ۲۰۲۶ رسیده است، که نشان می‌دهد سیاست‌گذار پولی در تلاش است فشار را بر ذخایر کاهش دهد اما در عین حال روبل را نیز کمتر حمایت می‌کند.

کاهش سرمایه‌گذاری دولتی

علاوه بر کاهش فروش ذخایر، کاهش سرمایه‌گذاری صندوق ثروت ملی نیز به چشم می‌خورد، زیرا دولت تلاش می‌کند هزینه‌ها را در شرایط افت درآمدی کنترل کند. این کاهش سرمایه‌گذاری می‌تواند چشم‌انداز رشد اقتصادی را کند کند و توان مالی دولت برای پروژه‌های توسعه‌ای را محدود نماید.

اثرات گسترده‌تر بر اقتصاد

کاهش شدید درآمدهای نفتی پیامدهای عمیقی برای اقتصاد روسیه دارد. نفت و گاز برای این کشور منبع اصلی درآمد بودجه، صادرات و ارز خارجی هستند؛ بنابراین افت شدید آنها می‌تواند منجر به کاهش رشد اقتصادی، افزایش کسری بودجه و فشار تورمی داخلی شود. همچنین کاهش درآمد نفتی احتمالاً بر هزینه‌های اجتماعی، پروژه‌های زیربنایی و برنامه‌های توسعه‌ای دولت تأثیر منفی خواهد گذاشت.

چشم‌انداز آینده

اگر روند کنونی کاهش صادرات و افت قیمت نفت ادامه یابد، انتظار می‌رود فشار بر اقتصاد روسیه بیشتر شود و روبل همچنان آسیب‌پذیر باقی بماند. کاهش درآمدهای ارزی می‌تواند نیاز به سیاست‌های مالی و پولی انقباضی بیشتر و تلاش برای یافتن منابع درآمد جایگزین را افزایش دهد، به ویژه در شرایطی که هزینه‌های دولت و نیازهای برنامه‌های داخلی همچنان بالا هستند.

جمع‌بندی

صادرات نفت روسیه به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته و ارزش درآمدهای صادراتی به کمترین سطح نزدیک به زمان شروع جنگ اوکراین رسیده است. سقوط قیمت نفت Urals، فشار تحریم‌ها، کاهش فروش ذخایر ارزی توسط بانک مرکزی و افت سرمایه‌گذاری دولتی، همگی به تضعیف روبل و افزایش فشار بر اقتصاد کشور منجر شده‌اند. این تحولات نشان می‌دهند که بخش انرژی روسیه، یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد این کشور، اکنون در فشار قابل‌ملاحظه‌ای قرار دارد و پیامدهای آن می‌تواند در سال ۲۰۲۶ بیش از پیش بروز کند.