ایران: توافق درباره تنگه هرمز نزدیک است؛ اما بازگشایی به شروط دیگری بستگی دارد 

یکشنبه، 18 مرداد

ایران اعلام کرده است که مذاکرات با عمان درباره سازوکار جدید عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز به مراحل پایانی نزدیک شده، اما دستیابی به توافق میان تهران و مسقط به‌تنهایی برای بازگشایی کامل این مسیر حیاتی کافی نخواهد بود.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفته است تهران و عمان به توافق درباره یک مسیر جدید کشتیرانی در تنگه هرمز «بسیار نزدیک» هستند، اما بازگشایی این آبراه به تحقق شروط دیگری نیز وابسته است؛ از جمله جبران خسارت از سوی آمریکا.

این موضع در شرایطی مطرح شده که تنگه هرمز از زمان آغاز درگیری میان ایران و آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، با اختلال شدید در تردد کشتی‌ها مواجه شده و محدودیت‌های ایجادشده در این مسیر، بازار انرژی و تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.

توافق ایران و عمان به‌تنهایی کافی نیست

بر اساس گزارش رویترز، مذاکرات ایران و عمان درباره نحوه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز پیشرفت کرده و مسقط نیز این گفت‌وگوها را «مثبت و سازنده» توصیف کرده است.

با این حال، تهران تأکید دارد که رسیدن به توافق درباره مسیر کشتیرانی به معنای بازگشایی فوری تنگه هرمز نیست.

عراقچی اعلام کرده است که سازوکار قبلی جداسازی مسیرهای کشتیرانی دیگر از نظر ایران قابل قبول نیست و تهران در حال مذاکره با عمان درباره یک مسیر موقت است تا مسائل فنی و حقوقی مربوط به مسیر دائمی حل‌وفصل شود.

این موضوع نشان می‌دهد حتی در صورت نهایی شدن توافق ایران و عمان، بازگشت کامل تردد تجاری به شرایط عادی همچنان به تصمیمات سیاسی و امنیتی گسترده‌تری وابسته خواهد بود.

ایران چه شروطی برای بازگشایی هرمز دارد؟

مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که بازگشایی کامل تنگه هرمز به مجموعه‌ای از شروط وابسته است.

عراقچی از جبران خسارت توسط آمریکا سخن گفته و محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز شروط دیگری از جمله پایان تهدیدهای آمریکا علیه ایران، توقف اقدامات خصمانه، رفع محاصره و تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های ایران را مطرح کرده است.

در همین حال، سپاه پاسداران نیز موضعی صریح‌تر اتخاذ کرده و گفته است بازگشایی تنگه هرمز ارتباطی با مذاکرات ایران و عمان ندارد و تنها در صورتی انجام خواهد شد که آمریکا شروط ایران را بپذیرد.

حسین محبی، سخنگوی سپاه، اعلام کرده است که در صورت پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.

آمریکا چه موضعی دارد؟

واشنگتن نیز در روزهای اخیر از پیشرفت مذاکرات ابراز امیدواری کرده است.

یک مقام آمریکایی روز جمعه گفته بود که آمریکا انتظار دارد توافقی میان ایران و عمان به‌زودی حاصل شود و در نتیجه، امکان ازسرگیری تردد عادی نفتکش‌ها فراهم شود.

این مقام همچنین گفته است که آمریکا پس از اعلام توافق برای بازگشت کشتیرانی تجاری بدون مانع، محاصره بنادر ایران را متوقف خواهد کرد؛ البته اجرای تعهدات ایران نیز بخشی از این روند خواهد بود.

با این حال، یکی از مهم‌ترین اختلافات همچنان بر سر کنترل تردد کشتی‌ها باقی مانده است. گزارش‌های قبلی رویترز نشان داده بودند که پیشنهاد مطرح‌شده میان ایران و عمان می‌تواند کنترل بیشتری بر کشتی‌های ورودی به خلیج فارس از مسیر هرمز در اختیار تهران قرار دهد؛ موضوعی که آمریکا پیش‌تر با آن مخالفت کرده بود.

تنگه هرمز چرا این‌قدر مهم است؟

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انرژی جهان محسوب می‌شود. پیش از آغاز درگیری‌ها، حدود یک‌پنجم محموله‌های نفت و گاز جهان از این مسیر عبور می‌کرد.

به همین دلیل، هرگونه اختلال طولانی‌مدت در تردد کشتی‌ها می‌تواند قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها و در نهایت نرخ تورم در اقتصادهای بزرگ جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

در ماه‌های اخیر، محدودیت‌های ایجادشده در هرمز باعث افزایش قیمت انرژی و تشدید نگرانی‌ها درباره تورم شده است.

بازگشایی این مسیر، در صورت تحقق، می‌تواند فشار قابل‌توجهی را از بازار انرژی جهانی کاهش دهد و هزینه انتقال نفت و گاز از منطقه خلیج فارس را پایین بیاورد.

حملات به کشتی‌ها همچنان ادامه دارد

در حالی که مذاکرات دیپلماتیک ادامه دارد، وضعیت امنیتی در تنگه هرمز همچنان پرتنش است.

امارات متحده عربی روز شنبه اعلام کرد که ایران یک کشتی وابسته به شرکت نفت دولتی این کشور را هنگام عبور از تنگه هرمز با موشک هدف قرار داده است. در این حادثه گزارشی از تلفات جانی منتشر نشده است.

همچنین نهاد نظارت بر تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، اعلام کرده است که یک کشتی پس از اصابت یک پرتابه ناشناس دچار آتش‌سوزی شده، اگرچه آتش مهار شده و گزارشی از خسارت زیست‌محیطی منتشر نشده است.

ادامه چنین حوادثی می‌تواند بازگشت شرکت‌های کشتیرانی به مسیر هرمز را دشوار کند؛ حتی اگر یک توافق سیاسی میان ایران و عمان به دست آید.

تأثیر بازگشایی هرمز بر بازار نفت

بازار نفت یکی از نخستین بازارهایی خواهد بود که به هرگونه پیشرفت واقعی در مذاکرات واکنش نشان می‌دهد.

اگر توافقی حاصل شود که امنیت تردد نفتکش‌ها را تضمین کند و مسیر صادرات انرژی دوباره به شکل پایدار باز شود، احتمال کاهش صرف ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت نفت وجود دارد.

در مقابل، اگر مذاکرات شکست بخورد یا حملات به کشتی‌ها ادامه پیدا کند، نگرانی درباره عرضه نفت و گاز از خلیج فارس می‌تواند دوباره افزایش یابد و قیمت انرژی را تحت فشار صعودی قرار دهد.

به همین دلیل، معامله‌گران در روزهای آینده علاوه بر اظهارات مقام‌های ایران و آمریکا، به وضعیت واقعی تردد کشتی‌ها و میزان بازگشت شرکت‌های کشتیرانی به این مسیر توجه خواهند کرد.

واکنش عمان به تحولات اخیر

عمان که در سال‌های اخیر نقش مهمی در میانجیگری میان ایران و آمریکا داشته، مذاکرات مربوط به تردد کشتی‌ها در هرمز را ادامه داده است.

وزارت خارجه عمان ضمن تأکید بر مثبت و سازنده بودن مذاکرات، حملات مکرر به کشتی‌های عبوری از تنگه را محکوم کرده و خواستار پرهیز از اقداماتی شده است که می‌تواند روند مذاکرات را مختل کند.

موضع عمان نشان می‌دهد این کشور تلاش دارد ضمن حفظ نقش میانجی، زمینه‌ای برای ایجاد یک سازوکار عملی و قابل اجرا برای عبور کشتی‌ها ایجاد کند.

آیا بازگشایی هرمز نزدیک است؟

اظهارات اخیر تهران و مسقط نشان می‌دهد مذاکرات نسبت به روزهای گذشته پیشرفت بیشتری داشته است، اما هنوز نمی‌توان از بازگشایی قطعی تنگه هرمز سخن گفت.

ایران توافق با عمان درباره مسیر کشتیرانی را تنها یکی از بخش‌های مسئله می‌داند و برای بازگشایی کامل، خواسته‌هایی از آمریکا مطرح کرده است. از سوی دیگر، اختلاف بر سر نحوه کنترل تردد کشتی‌ها و پرداخت احتمالی هزینه عبور نیز می‌تواند مانع مهمی در مسیر توافق نهایی باشد.

بنابراین، حتی اگر توافق ایران و عمان در روزهای آینده اعلام شود، بازارها احتمالاً منتظر خواهند ماند تا مشخص شود این توافق در عمل چگونه اجرا می‌شود.

تأثیر احتمالی بر اقتصاد ایران

ادامه محدودیت در تردد از تنگه هرمز تنها بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه فشار اقتصادی داخل ایران را نیز افزایش داده است.

رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، گفته است قیمت مواد غذایی و کالاهای ضروری از زمان آغاز درگیری‌ها به‌سرعت افزایش یافته و مشکلات ایجادشده در واردات کالاهای اساسی را به اقدامات آمریکا نسبت داده است.

در صورت کاهش محدودیت‌های کشتیرانی و تسهیل واردات، امکان کاهش بخشی از فشارهای موجود بر زنجیره تأمین کالا در ایران وجود خواهد داشت. با این حال، اثر واقعی آن به سرعت بازگشت تجارت و همچنین نحوه اجرای سایر بخش‌های توافق احتمالی بستگی دارد.

جمع‌بندی

ایران اعلام کرده است که مذاکرات با عمان درباره ایجاد یک مسیر جدید برای عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز به توافق نزدیک شده، اما این توافق به‌تنهایی برای بازگشایی کامل آبراه کافی نیست. تهران می‌گوید برای بازگشت عادی کشتیرانی، شروط دیگری از جمله جبران خسارت، پایان تهدیدهای آمریکا، رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های ایران باید مورد توجه قرار گیرد.

در همین حال، آمریکا از احتمال دستیابی به توافق و ازسرگیری تردد عادی نفتکش‌ها ابراز امیدواری کرده، اما اختلافات بر سر کنترل مسیر و نحوه اجرای توافق همچنان پابرجاست.

اهمیت این مذاکرات فراتر از روابط ایران و آمریکا است؛ زیرا تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود. هرگونه بازگشایی پایدار می‌تواند ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت را کاهش دهد، در حالی که شکست مذاکرات یا ادامه حملات به کشتی‌ها می‌تواند بار دیگر قیمت انرژی و نگرانی‌های تورمی را افزایش دهد.