هوش مصنوعی فعلی «واقعاً باهوش نیست»؛ نسل بعدی AI چه تفاوتی خواهد داشت؟

هوش مصنوعی فعلی «واقعاً باهوش نیست»؛ نسل بعدی AI چه تفاوتی خواهد داشت؟

جمعه، 12 تیر

در حالی که مدل‌های هوش مصنوعی مانند ChatGPT، Claude و Gemini با سرعتی چشمگیر در حال گسترش هستند، یکی از چهره‌های سرشناس این حوزه معتقد است این فناوری هنوز فاصله زیادی با هوش واقعی دارد و نسل بعدی هوش مصنوعی مسیر کاملاً متفاوتی را دنبال خواهد کرد.

یان لکون (Yann LeCun)، از پیشگامان هوش مصنوعی و بنیان‌گذار شرکت AMI Labs، می‌گوید مدل‌های امروزی تنها در تولید متن، کدنویسی و حل مسائل مشخص عملکرد خوبی دارند، اما در درک دنیای واقعی بسیار ضعیف هستند و حتی از یک موش نیز توانایی کمتری برای فهم محیط اطراف دارند.

«مدل‌های فعلی فقط اطلاعات را تکرار می‌کنند»

لکون که سال‌ها به‌عنوان دانشمند ارشد هوش مصنوعی در شرکت Meta فعالیت می‌کرد، پس از ترک این شرکت در سال ۲۰۲۵، استارتاپ AMI Labs را با هدف توسعه نسل جدیدی از هوش مصنوعی راه‌اندازی کرد.

او معتقد است مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) مانند ChatGPT بر پایه پیش‌بینی آماری کلمات ساخته شده‌اند و در واقع مفهوم واقعی جهان را درک نمی‌کنند.

به گفته او، این مدل‌ها بیشتر شبیه سیستم‌هایی هستند که حجم عظیمی از اطلاعات را حفظ کرده و در زمان مناسب بازگو می‌کنند، اما فاقد قدرت استدلال و فهم عمیق از محیط اطراف هستند.

لکون می‌گوید:

«این مدل‌ها می‌توانند اطلاعات را بازگو کنند، اما واقعاً باهوش نیستند و درکی از دنیای واقعی ندارند.»

چرا ربات‌ها هنوز کارهای ساده خانه را انجام نمی‌دهند؟

به اعتقاد این پژوهشگر، بزرگ‌ترین ضعف هوش مصنوعی فعلی زمانی مشخص می‌شود که بخواهیم آن را وارد دنیای واقعی کنیم.

برای مثال، آموزش یک ربات برای انجام کارهایی مانند مرتب کردن ظرف‌ها، اتو کردن لباس یا جمع‌آوری وسایل خانه همچنان بسیار دشوار، زمان‌بر و پرهزینه است.

او می‌گوید مدل‌های فعلی اساساً برای چنین محیط‌هایی طراحی نشده‌اند و نمی‌توانند مانند انسان یا حتی حیوانات، شرایط غیرقابل پیش‌بینی را مدیریت کنند.

نسل جدید AI چگونه کار خواهد کرد؟

شرکت AMI Labs در حال توسعه معماری جدیدی با نام JEPA (Joint Embedding Predictive Architecture) است.

برخلاف مدل‌های زبانی که تنها بر اساس الگوهای آماری پاسخ تولید می‌کنند، JEPA تلاش می‌کند ابتدا یک «مدل ذهنی» از دنیای واقعی بسازد و سپس براساس آن تصمیم بگیرد.

لکون برای توضیح این موضوع مثال ساده‌ای می‌زند:

اگر یک خودکار را به‌صورت عمودی روی نوک آن نگه دارید و سپس رها کنید، یک کودک هم می‌داند که خودکار سقوط خواهد کرد، اما هیچ‌کس نمی‌تواند دقیقاً جهت افتادن آن را پیش‌بینی کند.

به گفته او، یک مدل زبانی ممکن است تلاش کند جهت سقوط را حدس بزند، زیرا وظیفه‌اش تولید محتمل‌ترین پاسخ است؛ اما سیستم JEPA ابتدا تشخیص می‌دهد که پیش‌بینی دقیق این اتفاق ممکن نیست و به جای ارائه پاسخ اشتباه، واقعیت فیزیکی مسئله را در نظر می‌گیرد.

رقابت جهانی برای ساخت «مدل‌های جهان»

لکون تنها فردی نیست که معتقد است آینده هوش مصنوعی در مدل‌های زبانی خلاصه نمی‌شود.

اینگمار پوزنر، استاد هوش مصنوعی دانشگاه آکسفورد، نیز روی نسل جدیدی از سیستم‌ها موسوم به World Models کار می‌کند.

هدف این فناوری، آموزش هوش مصنوعی برای ساخت یک تصویر ذهنی از جهان است تا بتواند علت و معلول رویدادها را درک کند، نتایج تصمیم‌های مختلف را پیش‌بینی کند و مانند انسان درباره اتفاقات استدلال داشته باشد.

او می‌گوید نسل آینده هوش مصنوعی باید بتواند به پرسش‌هایی مانند این پاسخ دهد:

• چه چیزی واقعاً اهمیت دارد؟
• چرا یک اتفاق رخ داده است؟
• اگر تصمیم دیگری بگیرم چه اتفاقی خواهد افتاد؟

گوگل، دیپ‌مایند و استارتاپ‌ها نیز وارد رقابت شده‌اند

تحقیقات درباره World Models تنها به AMI Labs محدود نیست.

شرکت Google DeepMind روی پروژه‌ای به نام Genie کار می‌کند و نسخه‌ای از مدل Dreamer نیز توانسته بدون آموزش مستقیم، در بازی Minecraft الماس جمع‌آآوری کند؛ آن هم با شبیه‌سازی ذهنی سناریوهای مختلف پیش از انجام هر حرکت.

در همین حال، شرکت Wayve در لندن سیستم Gaia را توسعه می‌دهد و فی‌فی لی (Fei-Fei Li)، از چهره‌های شناخته‌شده هوش مصنوعی، نیز استارتاپ World Labs را برای توسعه نسل جدید AI تأسیس کرده است.

آینده هوش مصنوعی؛ از کارخانه‌ها تا زندگی روزمره

لکون می‌گوید AMI Labs قصد دارد تا پایان امسال توسعه مدل خود را تکمیل کند و از سال آینده آن را ابتدا در محیط‌های صنعتی به کار بگیرد.

در صورت موفقیت، این فناوری می‌تواند به سمت ساخت سیستم‌های هوشمند عمومی حرکت کند؛ سیستم‌هایی که با حداقل آموزش قادر باشند در حوزه‌های مختلف فعالیت کنند و در دنیای واقعی تصمیم بگیرند.

آیا هوش مصنوعی جای انسان را می‌گیرد؟

با وجود پیشرفت‌های سریع، لکون معتقد است حتی اگر هوش مصنوعی روزی از انسان باهوش‌تر شود، همچنان انسان نقش اصلی را حفظ خواهد کرد.

او باور دارد وظیفه انسان، طرح سؤال، خلق ایده و تعیین مسیر خواهد بود و هوش مصنوعی بیشتر نقش یک دستیار بسیار توانمند را ایفا می‌کند.

به گفته او، رابطه انسان و هوش مصنوعی در آینده شبیه رابطه یک مدیر با تیمی از مشاوران بسیار باهوش خواهد بود؛ افرادی که شاید از مدیر باهوش‌تر باشند، اما همچنان برای تصمیم‌گیری نهایی به او وابسته‌اند.