ایران تنگه هرمز را دوباره بست؛ آیا توافق ایران و آمریکا در آستانه فروپاشی قرار دارد؟
ایران تنگه هرمز را دوباره بست؛ آیا توافق ایران و آمریکا در آستانه فروپاشی قرار دارد؟
یکشنبه، 31 خرداد
تنها چند روز پس از امضای تفاهمنامه موقت میان ایران و آمریکا و در حالی که بازارهای جهانی امیدوار بودند تنشهای خاورمیانه رو به کاهش باشد، ایران اعلام کرد تردد کشتیها از تنگه هرمز را بار دیگر متوقف میکند. تهران دلیل این اقدام را «نقض مفاد آتشبس» توسط آمریکا و اسرائیل عنوان کرده است.
این تحول میتواند یکی از مهمترین شوکهای ژئوپلیتیکی هفتههای اخیر برای بازارهای انرژی، فارکس و سهام جهانی باشد؛ زیرا تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال نفت و گاز در جهان محسوب میشود.
چه اتفاقی افتاده است؟
بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، ستاد فرماندهی مرکزی خاتمالانبیا اعلام کرده که در واکنش به ادامه حملات اسرائیل در جنوب لبنان و آنچه «نقض تعهدات آمریکا» خوانده شده، تنگه هرمز مجدداً به روی کشتیها بسته میشود. این نهاد هشدار داده که این اقدام تنها «گام نخست» بوده و در صورت ادامه تنشها، اقدامات بیشتری نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.
این در حالی است که توافق اخیر میان تهران و واشنگتن اساساً بر پایه بازگشایی مسیرهای دریایی، کاهش تنشهای منطقهای و فراهم شدن زمینه مذاکرات گستردهتر شکل گرفته بود.
تناقض بزرگ؛ هرمز بسته است یا باز؟
یکی از نکات مهم این خبر، اختلاف روایتها میان ایران و آمریکا است.
در حالی که ایران از بسته شدن تنگه هرمز سخن میگوید، مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که عبور کشتیهای تجاری همچنان ادامه دارد و دهها نفتکش طی روزهای اخیر از این مسیر عبور کردهاند. حتی فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده بیش از ۵۵ کشتی تجاری حامل میلیونها بشکه نفت از این آبراه عبور کردهاند.
همین موضوع باعث شده برخی تحلیلگران معتقد باشند فعلاً بیشتر با یک «فشار سیاسی و دیپلماتیک» روبهرو هستیم تا یک انسداد کامل و عملیاتی.
چرا تنگه هرمز تا این اندازه مهم است؟
تنگه هرمز یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود.
بخش قابل توجهی از صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس از این مسیر عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند مستقیماً بر بازار جهانی انرژی اثر بگذارد. به همین دلیل هر بار که احتمال بسته شدن این آبراه مطرح میشود، معاملهگران نفت و سرمایهگذاران جهانی به سرعت واکنش نشان میدهند.
بازارها به خوبی میدانند که حتی اگر انسداد کامل رخ ندهد، افزایش ریسک حملونقل دریایی، هزینه بیمه نفتکشها و نگرانی از اختلال در عرضه میتواند قیمت انرژی را افزایش دهد.
آیا توافق ایران و آمریکا شکست خورده است؟
شاید مهمترین سؤال بازار همین باشد.
تفاهمنامه اخیر ایران و آمریکا قرار نبود یک توافق نهایی باشد؛ بلکه بیشتر یک چارچوب موقت برای آغاز مذاکرات گستردهتر در حوزه هستهای، تحریمها و امنیت منطقهای بود. بسیاری از تحلیلگران از ابتدا هشدار داده بودند که موفقیت این توافق به عوامل متعددی وابسته است که همه آنها در کنترل تهران و واشنگتن نیستند.
در واقع یکی از مشکلات اصلی این توافق، وضعیت لبنان و درگیری میان اسرائیل و حزبالله است. ایران معتقد است ادامه حملات اسرائیل نقض روح توافق محسوب میشود، در حالی که آمریکا این برداشت را نمیپذیرد. همین اختلاف تفسیر اکنون به بزرگترین تهدید برای آینده توافق تبدیل شده است.
واکنش احتمالی بازار نفت
بازار نفت در روزهای اخیر بخش زیادی از ریسک جنگ را از قیمتها حذف کرده بود و نفت برنت تا محدوده ۸۰ دلار عقبنشینی کرده بود.
اما خبر بسته شدن دوباره تنگه هرمز میتواند این معادله را تغییر دهد. اگر معاملهگران به این نتیجه برسند که توافق ایران و آمریکا در معرض فروپاشی قرار گرفته یا عبور نفتکشها با مشکل مواجه خواهد شد، احتمال جهش دوباره قیمت نفت وجود دارد.
به همین دلیل انتظار میرود آغاز معاملات هفته آینده برای بازار انرژی با نوسانات شدیدی همراه باشد.
چشمانداز پیش رو
با وجود تنشهای جدید، مذاکرات میان ایران و آمریکا هنوز به طور کامل متوقف نشده و گزارشها از ادامه تلاشهای دیپلماتیک در سوئیس حکایت دارند. این موضوع نشان میدهد که دو طرف فعلاً تمایلی به فروپاشی کامل روند مذاکرات ندارند.
با این حال، تحولات لبنان و وضعیت تنگه هرمز در روزهای آینده تعیین خواهد کرد که آیا توافق اخیر میتواند به یک توافق جامعتر تبدیل شود یا بار دیگر منطقه وارد چرخه جدیدی از تنش و بیثباتی خواهد شد.
جمعبندی
اعلام دوباره بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران، تنها چند روز پس از امضای تفاهمنامه با آمریکا، زنگ خطر تازهای برای بازارهای جهانی به صدا درآورده است. اگرچه هنوز درباره میزان واقعی تأثیر این تصمیم بر عبور کشتیها ابهام وجود دارد، اما این رویداد نشان میدهد که توافق ایران و آمریکا همچنان بسیار شکننده است و کوچکترین تنش منطقهای میتواند آینده آن را با چالش جدی مواجه کند. سرمایهگذاران اکنون بیش از هر زمان دیگری تحولات خاورمیانه را زیر نظر دارند؛ زیرا سرنوشت نفت، دلار و بسیاری از بازارهای مالی به نتیجه این کشمکش گره خورده است.
